Boek der omzwervingen – Konstantin Paustovski

In het zesde en laatste deel van zijn autobiografie reist Konstantin Paustovski naar allerlei uithoeken van de Sovjet-Unie. Het begint echter treurig, met de dood van zijn moeder en zijn zus. Nu heeft hij geen familie meer. Dat ontheemde gevoel komt verder niet meer aan bod. Het lijkt wel of mede-schrijvers zijn familie zijn geworden: journalisten die hij ontmoet op de redactie van kranten, en later mensen die hij ontmoet in een zomerhuis dat speciaal voor schrijvers is bedoeld, om aan een boek te kunnen werken. De stukken over de schrijvers vind ik echter niet zo heel interessant; die lees ik wat vluchtiger door.

Door de vele plekken waar Paustovski woont, is het boek nogal fragmentarisch van opzet. In elk hoofdstuk zit hij weer ergens anders. Een aantal keren verwijst hij naar andere boeken, die hij eerder heeft geschreven en waar ook autobiografische elementen in zitten. Verder merkt hij zelf op dat hij af en toe afdwaalt, waarbij hij excuses maakt aan de lezer. Er zijn wel weer een aantal prachtige beschrijvingen van de natuur en de lokale bevolking bij, die helemaal tot hun recht komen in de sublieme vertaling van Wim Hartog.

Toch heeft dit zesde deel veel indruk op mij gemaakt en dat komt door de hoofdstukken over Lenin en Stalin. Hiervan is een deel oorspronkelijk gecensureerd, maar ze zijn teruggevonden en in de recente heruitgave van Van Oorschot opgenomen. Verder lezen

De tijd van de grote verwachtingen – Konstantin Paustovski

Het vierde deel van Konstantin Paustovski’s autobiografie speelt zich bijna helemaal af in Odessa rond 1920. De stad is geblokkeerd en de mensen kunnen geen kant op. Ze lijden honger en kou. Maar terugkijkend weet Paustovski vooral de mooie momenten te herinneren.

De tijd heeft van vroegere zorgen en noden reeds lang de scherpe kantjes afgeslepen. Het geheugen keert er slechts met tegenzin naar terug en geeft de voorkeur aan de gelukkige herinneringen van het verleden met zijn schaarse vrolijke momenten, die in de loop van de jaren hun volle omvang en betekenis hebben gekregen. Tyfus noch honger, ons ijzige kamertje noch de totale onzekerheid over de dag van morgen heeft ons geloof in een gelukkig lot voor ons volk kapot kunnen maken.

Verder lezen

Begin van een onbekend tijdperk – Konstantin Paustovski

Vorig jaar las ik het prachtige eerste deel over de jeugd van Konstantin Paustovski en het indrukwekkende tweede deel over zijn studententijd (waarin amper wordt gestudeerd). Het derde deel van zijn autobiografie is getiteld Begin van een onbekend tijdperk en speelt zich af in 1917, tijdens de Russische revolutie. De mensen leven in enorme onzekerheid over de meest basale dingen: waar haal ik vandaag eten vandaan en hoe veilig is de plek waar ik nu woon? Paustovski vertrekt op een gegeven moment van Moskou naar de Oekraïne, waar zijn zus en moeder al naartoe zijn gevlucht. Zijn reizen leveren ongelooflijke verhalen op, bijvoorbeeld hoe het was in een goederentrein die in 18 dagen van Kiev naar Odessa reed. Ik heb even opgezocht hoe lang dat is: amper 500 kilometer. Maar in oorlogstijd mag je al blij zijn als je zo’n rit overleeft. Paustovski lijkt het geen probleem te vinden om steeds te verhuizen, maar er is een grens: hij gaat niet buiten Rusland. Hij houdt van zijn enorme, uitgestrekte land, al is het er zo zwaar en gebeuren er absurde dingen. Als het fictie was, zou het ongeloofwaardig zijn, zo vaak ontloopt hij de dood op het nippertje.

Verder lezen

De meisjes van Sjanghai – Lisa See

Pearl en haar zusje May groeien op in een welgesteld gezin in Sjanghai in de jaren dertig. Het ontbreekt ze aan niets, maar ze verdienen ook nog wat zakgeld als kalendermeisjes door te poseren voor een schilder van reclames. Hun makkelijke leventje wordt ruw onderbroken als de oorlog tussen China en Japan uitbreekt en dan blijkt dat hun vader al zijn geld heeft verloren met gokken. Om wat geld te verdienen heeft hij de meiden uitgehuwelijkt aan twee Chinese Amerikanen, zoons van een zakenman. Het is de bedoeling dat de zussen de jongens achterna reizen, al hadden ze zelf altijd gedroomd van een huwelijk uit liefde. Ze bedenken hoe ze aan deze huwelijken kunnen ontsnappen, totdat ze beseffen dat Sjanghai vanwege de oorlog voor niemand meer veilig is.

Verder lezen

Leesreis door de provincies: Flevoland

Flevoland is een bijzondere provincie, want honderd jaar geleden bestond ze nog niet! De Zuiderzee lag in het midden van ons land en vissers uit omliggende plaatsen en eilanden (zoals Urk) voeren er rond. Totdat de allergrootste drooglegging van de wereld plaatsvond. Voorin Het nieuwe land staat een landkaartje met jaartallen, van de proefpolder bij Andijk in 1926 tot de drooglegging van zuidelijk Flevoland in 1968. Maar het boek vertelt vooral over de Noordoostpolder, het eerste stuk van Flevoland dat in 1942 werd drooggelegd. Eva Vriend is er opgegroeid, op de boerderij van haar vader, die het overnam van haar opa. Maar hoe kwam opa Vriend aan die boerderij? Kon hij die kopen?

Nee, dat nieuwe land was niet zomaar te koop. Er was een uitgebreide selectieprocedure. Hoe dat in zijn werk ging, vormt de ruggengraat van dit boek. Verder lezen

Homegoing – Yaa Gyasi

Op mijn leesreis rond de wereld ben ik in Ghana aanbeland. Homegoing begint met een stamboom en die blijkt onmisbaar te zijn bij het lezen van dit boek. Elk hoofdstuk gaat namelijk over een volgende generatie en er worden ook nog twee takken van de stamboom gevolgd. Het begint in de achttiende eeuw bij Effia en het volgende hoofdstuk is van haar halfzus Esi. Daarna komen hun respectievelijke zoon en dochter aan de beurt en zo gaat het verder. Van elke hoofdpersoon worden de belangrijkste levensgebeurtenissen verteld, bijvoorbeeld een verhaal uit hun jeugd, hoe ze hun partner leerden kennen en wat voor werk ze deden. Meestal wordt er wel een verbinding gelegd met de generatie ervoor, waarover ik eerder heb gelezen. Vaak blader ik ook even terug om te kijken wie hun ouders waren en daarbij helpt de stamboom voor het overzicht.

De twee takken van de stamboom volgen een andere route. Esi wordt als slaaf naar Amerika gebracht, waar haar kleinzoon uiteindelijk vrijgelaten wordt en de achternaam Freeman krijgt. Verder lezen