31 mei 2026

Twaalf bytes – Jeanette Winterson 

In twaalf essays beschouwt Jeanette Winterson de invloed van kunstmatige intelligentie op ons mens-zijn en onze samenleving. Ze begint bij de geschiedenis, waarbij ze allerlei beroemdheden noemt. Dat zijn niet alleen mannelijke computernerds, maar ook Mary Shelley die Frankenstein schreef en Ada Lovelace die ze typeert als de allereerste computerprogrammeur. Op papier tenminste, want Ada leefde ver voor de eerste computer werd gebouwd. Die eerste computer werd geprogrammeerd door vrouwen. Pas in de jaren tachtig keerde dat om en werd ontwikkelen van software meer door mannen gedaan, onder invloed van reclames van Apple voor de eerste thuiscomputer. Uit de geschiedenis van de industriële revolutie en andere technische ontwikkelingen kunnen we lessen trekken:

… dat een regering wetgeving moet invoeren om ervoor te zorgen dat niet alleen de enkelingen, maar ook de massa’s kunnen profiteren van innovatie.

Ze haalt er van alles bij, zoals religie en vooral feminisme. Ik vind het interessant hoe ze het allemaal met elkaar vergelijkt en verbindt. Ze legt uit hoe belangrijk het is dat we alert blijven:

Verder lezen
24 mei 2026

Winterwater – Lex Paleaux

De meeste hoofdstukken van Winterwater zijn kort en beschrijven een enkele scène uit de jeugd van Lex Paleaux. Hij groeide op in een christelijk gezin in Friesland. Ik vind het knap hoe hij heeft kunnen terughalen hoe het voelde om een kind te zijn, met eigen gedachten, maar onderdeel van het gezin waarin hij zich meestal niet thuis voelde.

Waarschijnlijk zijn dit de gebeurtenissen die het meest indruk op hem hebben gemaakt. Soms weegt hij af of hij iets zal doen dat niet mag, maar vaker overkomt het hem. Zo rookt hij op zevenjarige leeftijd zijn eerste sigaret, gestolen van zijn moeder, samen met zijn broer. Hij zakt door het ijs van de vijver en zijn opa trekt hem eruit. Hij laat een pepermuntje vallen in de kerk, dat rolt weg en hij duikt er achteraan. Zijn ouders worden boos. Blijkbaar is het een nogal stijve bedoening.

Verder lezen
17 mei 2026

Albatros – Yorick Goldewijk

Soms word je wakker en weet je meteen dat er iets niet goed is. Je weet niet hoe je het weet, maar je weet het, zo zeker als de zon die door je raam naar binnen schijnt.

Abel wordt later wakker dan anders, doordat het zo stil is buiten. Er is een uitgaansverbod, omdat de noorderlingen dreigen met bommen. Maar hij krijgt de schrik van zijn leven als hij een hert ziet liggen in het bed van zijn ouders, dat praat met de stem van zijn moeder… Als Abel later naar buiten gaat, ziet hij geen mens op straat. Er lopen wel allerlei dieren rond, van een konijntje tot een enorme beer. Zijn vader is in een hond veranderd. Alleen Abel zelf is nog een gewone jongen. De eerste dag kunnen de dieren nog praten, maar die vaardigheid verliezen ze al snel.

Verder lezen
10 mei 2026

Miniatuurwereld: de kracht en pracht van korstmossen

Vroeger dacht ik dat die witte vlekken op de stoep kauwgom of vogelpoep waren, maar nu weet ik dat het meestal om korstmossen gaat! Net als de groene, witte, gele, zwarte, bruine of zelfs rode vlekken die je kunt tegenkomen op muren, paaltjes, bruggen en bomen. Een tijdje geleden volgde ik een minicursus over korstmossen en sindsdien zie ik ze overal waar ik loop. Pas geleden is er een prachtig boek verschenen over deze bijzondere levensvormen, geschreven en gefotografeerd door Harold Timans, Henk-Jan van der Kolk en Ron Poot.

Verder lezen
3 mei 2026

Sloop – Anna Enquist

Alice Augustus is componist. Ze schrijft regelmatig stukken in opdracht van ensembles. Daarnaast verdient ze goed met het bedenken van muziek voor reclames, wat ze onder pseudoniem doet. Het is al een tijdje geleden dat ik iets van Anna Enquist las. Ik vind het altijd mooi hoe zij over muziek schrijft.

Als meisje ging Alice een keer mee met een vriendinnetje naar fluitles. In de muziekschool hoorde ze van alle kanten verschillende muziek en ze liep zomaar binnen bij de slagwerkleraar. Die reageerde heel aardig en ze ging bij hem op les. Toen ze achttien was, besloot ze om compositie te gaan studeren aan het conservatorium, tussen allemaal jongens. Ze hield zich staande en studeerde af met een tien, omringd door vrienden en zelfs haar ouders. Haar moeder reageerde: ‘Waarom heb je ons eigenlijk uitgenodigd? We kennen hier niemand.’

Verder lezen
26 april 2026

De zangvogel – Mina Etemad

Mina Etemad is geboren in Iran. Toen ze zes jaar was, besloten haar ouders om met het gezin te vluchten. Ze belandden in Nederland, waar Mina opgroeide tussen twee culturen. Haar ouders hadden het druk met hun weg vinden in dit nieuwe land, zodat Mina en haar zus vaak op elkaar waren aangewezen.

Mina ging als kind en als jongere op bezoek bij haar familie in Iran. Ze beschrijft hoe oma’s huis eruitzag, hoe liefdevol haar tante was en hoe ze met haar nichtje speelde. De laatste keer dat ze er was, ging ze naar het theater. Dat doet ze in Nederland meerdere keren per week, voor haar werk als theaterrecensent voor de Volkskrant. In Iran gaat ze naar stukken die door de censuur heen zijn gekomen. Haar moedertaal spreekt ze niet zo goed als het Nederlands, maar ze kan het goed volgen. Tijdens dit bezoek neemt ze deel aan een demonstratie, wat uiteindelijk angstaanjagend wordt. Ze denkt terug aan hoe haar vader in 1979 heeft gedemonstreerd en wat hij daarmee riskeerde.

Verder lezen
19 april 2026

De witte jas – Babs G. Taal

Babs Taal vertelt haar levensverhaal in romanvorm. Ze was internist en werkte vele jaren als oncoloog in het Antoni-van-Leeuwenhoekziekenhuis in Amsterdam. Toen ze in de jaren ’60 voor een studie geneeskunde koos, waren vrouwelijke artsen nog zeldzaam. Dat zorgde soms voor twijfel, maar uiteindelijk deed ze wat ze het liefste wilde doen.

De witte jas begint met een scène in het ziekenhuis. Hoofdpersoon Gilda is dan negen jaar en haar moeder is weer opgenomen, vanwege problemen met haar darmen. Ze heeft de ziekte van Crohn en moet daarom vaak worden geopereerd. Dan is ze weer weken van huis en moet het gezin hun moeder missen. Het maakt veel indruk op de jonge Gilda en het motiveert haar om later dokter te willen worden.

Dan springt het boek naar Gilda’s eerste baan in het ziekenhuis. Ze doet ervaringen op bij de chirurgie en ziet de gevolgen van akelige ongelukken. Het vak boeit haar mateloos en ze droomt van een carrière als chirurg. Maar het lukt niet om een opleidingsplaats te krijgen. Dat lukt wel bij de interne geneeskunde in Rotterdam. Daar merkt Gilda dat het veel voldoening geeft om diagnoses te stellen die niet voor de hand liggen: ze houdt van het puzzelen.

Verder lezen
12 april 2026

Leesreis om de wereld: Oman

Celestial bodies (niet in het Nederlands vertaald) gaat over het leven in een dorp in Oman. Het regent er af en toe, maar de woestijn waar bedoeïnen wonen is in de buurt. Centraal staat de familie van Azzan en Salima, die drie dochters hebben. Hun twee zonen zijn allebei als kind overleden. De oudste dochter, Mayya, is getrouwd met Abdallah. Het wisselende perspectief ligt het vaakste bij hem. De rode draad gaat over de geboorte van Mayya’s eerste kind en het huwelijk van haar zusje Asma. Daarnaast zijn er vele terugblikken en vooruitblikken, waardoor het boek tientallen jaren bestrijkt. De tijdssprongen maken het soms behoorlijk verwarrend, maar de sfeer spreekt me aan en door de korte hoofdstukken leest het toch vlot.

Jokha Alharthi deed promotie-onderzoek aan de universiteit van Edinburgh, maar schrijft haar romans in haar moedertaal. Ze is de eerste Arabische auteur die de international Booker Prize won, met de vertaling van Marilyn Booth naar het Engels. Ik vraag me af of de schrijver een internationaal publiek voor ogen had met dit boek. Ze legt niks expliciet uit, maar geeft me wel een goed beeld van het land. Voor de context helpt het mij om te luisteren naar de aflevering over Oman van de Grote Podcastlas, bijvoorbeeld als het gaat over de politieke ontwikkelingen in de afgelopen eeuw.

Verder lezen
5 april 2026

De butler van God – Ellen de Bruin

Naar de derde roman van Ellen de Bruin had ik al naar uitgekeken, want haar eerste vond ik mooi en haar tweede was het beste wat ik las in 2021. In De butler van God wisselt het perspectief bij elk hoofdstuk en in het begin moet ik er daardoor even in komen. Sommige relaties tussen de diverse personages worden pas na een tijdje blootgelegd. Het boek begint met een vooruitblik: twee Nederlanders zijn omgekomen in Venetië. Op dat moment is daar een grote kunsttentoonstelling.

Dan springt het verhaal naar Amber, die acteur Feike probeert te versieren. Hij is klimaatactivist en probeert Amber te strikken voor een actie in Venetië. In het volgende hoofdstuk is kunstenaar Timmie in Venetië. Daar blijkt ze hetzelfde appartement gehuurd te hebben als Maggie Green. Blijkbaar is ze opgelicht. Maggie is kunstexpert en galeriehouder. Ze is in Venetië met haar man Joos. Hij is psychiater en heeft veel bekende Nederlanders onder zijn patiënten. Samen hebben ze twee volwassen dochters, waarmee de band niet zo geweldig is.

Verder lezen
29 maart 2026

Woeste kust – Charlotte McConaghy

Woeste kust speelt zich af op een eiland bij Antarctica met een vuurtoren, een onderzoekslab en een zadenbank. Dom en zijn drie kinderen zijn de laatste menselijke bewoners, omdat de zeespiegel stijgt. Dan spoelt er een vrouw aan, net nadat de radio is verwoest en er geen enkel contact meer mogelijk is met het vaste land. Het duurt nog zes weken voor een schip naar het eiland zal komen…

Charlotte McConaghy bouwt de spanning langzaam op. Het perspectief wisselt tussen de eilanders en als lezer krijg je telkens een beetje meer informatie over wat hier aan de hand is. Het is duidelijk dat zowel Dom en zijn kinderen als de aangespoelde Rowan van alles achterhouden, omdat ze elkaar niet vertrouwen. Als ze meteen aan elkaar hadden verteld hoe de vork in de steel zit, dan zou het nog steeds een spannend verhaal zijn door wat ze samen overkomt.

Verder lezen