wiskunde

19 februari 2025

22 banen – Caroline Wahl

Een debuut over een wiskundestudent die graag zwemt, dat moet ik lezen! Het is zomer en Tilda gaat elke dag zwemmen, altijd 22 baantjes. Ze is bijna toe aan de afstudeerscriptie van haar studie wiskunde. Een hoogleraar heeft haar gewezen op een promotieplek in Berlijn en aangemoedigd om te solliciteren. Als ze wordt aangenomen, zal ze moeten verhuizen. Dat betekent dat haar zusje Ida alleen achter zal blijven bij hun moeder, die alcoholist is.

Ida is ook een slim meisje en ze is nu tien jaar oud. Toen ze werd geboren, dronk hun moeder al te veel, maar blijkbaar heeft dat geen invloed gehad op Ida’s hersenen. Tilda heeft altijd voor Ida gezorgd: ze bracht haar naar de kleuterschool en haalde haar weer op. Nu het zomervakantie is, heeft ze bedacht wat Ida kan gaan doen. Ze kan bijvoorbeeld mee naar het zwembad, maar dat wil ze alleen als het regent. Eerst begrijp ik dat niet, maar ik vermoed dat ze het anders te druk vindt. Overdag gaan de zussen meestal naar de bibliotheek van de universiteit. Daar kan Tilda studeren en Ida leest en tekent.

Verder lezen
9 februari 2025

De huishoudster en de professor – Yoko Ogawa

In 1992 krijgt een wiskundeprofessor in Japan zijn tiende huishoudster. Blijkbaar is hij geen makkelijke klant. Deze huishoudster heeft inmiddels tien jaar ervaring, dus ze gaat er met zelfvertrouwen op af. Haar nieuwe opdrachtgever is de schoonzus van de professor. Die legt uit wat de situatie is: na een auto-ongeluk in 1975 is het geheugen van de professor aangetast. Alles tot dan toe weet hij nog, maar sindsdien kan hij zich niet meer dan 80 minuten herinneren. De huishoudster zal zich dus elke werkdag opnieuw aan hem moeten voorstellen.

De professor begroet zijn nieuwe huishoudster met ‘Wat is uw schoenmaat’? Om vervolgens uit te weiden over de mooie eigenschappen van het getal dat ze noemt. Ze besluit om interesse te tonen en de professor blijkt heel goed te kunnen uitleggen. Hij is gespecialiseerd in de wiskunde van de hele getallen en is dol op priemgetallen. Hij brengt zijn dagen door met het oplossen van wiskundige vraagstukken waar een geldbedrag mee te verdienen valt. Daarbij maakt hij aantekeningen om zijn falende geheugen te compenseren. Ook heeft hij de gewoonte om briefjes aan zijn kostuum te spelden. Er komt ook een briefje bij met ‘nieuwe huishoudster’, waar hij een portretje bij tekent.

Verder lezen
24 september 2024

Ruitjesblues – Jan Beuving

Liedjes zijn meestal niet mijn favoriete onderdeel van cabaret. Maar na de briljante voorstelling Restante van Jan Beuving, wilde ik de tekst van een bepaald lied nog eens teruglezen. Dat kon toen niet, maar nu wel. Want in Ruitjesblues heeft hij al zijn liedteksten tot nu toe gebundeld, van zes theatervoorstellingen plus een aantal losse liederen. De titel is al tekenend voor het taalgevoel van Jan, die steevast een overhemd met ruitjes draagt, als ode aan de wiskunde. Hij studeerde immers ooit wiskunde, net als ik.

Het lied dat ik graag wilde teruglezen begint met ‘God, vergeef mij dit gebed’. Het komt uit Jans meest recente voorstelling Restante, waarmee dit boek begint. Hij vertelde daarin voor het eerst over zijn christelijke achtergrond. Ik herkende me erg in hoe hij omgaat met het geloof dat hij van zijn ouders heeft meegekregen. Verder ging het ook over zijn vaste onderwerpen amateurvoetbal en wiskunde, met een ode aan de staartdeling. Achter elk van de liederen staat een toelichting over de aanleiding. Maar ik lees liever eerst de toelichting en dan het lied zelf.

Verder lezen
20 januari 2024

De MANIAC – Benjamín Labatut

Dit boek gaat over de geschiedenis van computers, die ons leven hebben veranderd. Het is geen technisch boek, maar het gaat vooral over de levens van beroemde wetenschappers en de invloed die ze hebben gehad op onze wereld. Het start met de natuurkundige Paul Ehrenfest in 1933. Ik vind het boeiend om te lezen.

Het grootste deel van het boek gaat over John von Neumann. Die werkte mee aan de atoombom en de waterstofbom. Hij was geobsedeerd door de wiskunde erachter. Zijn leven wordt verteld door de ogen van diverse mensen die hem goed hebben gekend. Benjamín Labatut gebruikt echter dezelfde stijl voor de meesten van hen, met erg lange zinnen en moeilijke woorden. Daardoor krijgen de verschillende wetenschappers geen eigen gezicht voor mij. Een uitzondering zijn de hoofdstukken van zijn moeder en van één van de collega’s, die ineens heel korte zinnen gebruiken. Het geheel is vast een hele kluif geweest voor Dirk-Jan Arensman, die een knappe prestatie heeft geleverd met zijn vertaling uit het Engels.

Verder lezen
15 augustus 2021

Paul Erdős: The man who loved only numbers

Tijdens mijn studie wiskunde hadden we het weleens over beroemde wiskundigen die we bewonderden. Paul Erdős sprak ons erg aan, met zijn uitspraken over God die een groot boek heeft met de elegantste bewijzen van alle wiskundige stellingen. Niet dat Erdős serieus gelovig was, maar het idee is toch prachtig.

The man who loved only numbers beschrijft het leven van Paul Erdős. Hij werd geboren in 1913 in Hongarije. Wiskunde was zijn grote liefde. Hij reisde de hele wereld rond en logeerde dan altijd bij collega-wiskundigen, die hij uitputte met zijn enorme werklust en praktische onhandigheid. Het was zijn gewoonte om ergens onaangekondigd aan te bellen en te zeggen: ‘My brain is open.’ Daarna volgde dan iets als: ‘Let n be an integer…’ om zijn gastheren en -vrouwen dan tot in de kleine uren uit te dagen en samen wiskunde te doen.

Verder lezen
1 februari 2020

The humans – Matt Haig

Als wiskundeprofessor Andrew Martin na acht jaar ploeteren eindelijk een bewijs voor de Riemann-hypothese heeft gevonden, grijpen buitenaardse wezens in. Ze vervangen de hersenen van de professor door het brein van één van hen, inclusief bijzondere gaven. Deze alien krijgt de opdracht om iedereen die van het bewijs weet te doden. Als de mensheid te veel weet over priemgetallen, zouden ze verre ruimtereizen kunnen gaan maken en dat vormt een gevaar voor hun eigen planeet in een zonnestelsel dat vele lichtjaren van de aarde vandaan ligt.

Tot zover de science fiction. Dit boek gaat over mensen, zoals de titel The humans al zegt. Verder lezen

27 september 2019

Frankissstein – Jeanette Winterson

Jeanette Winterson hoort inmiddels bij mijn favoriete schrijvers, vanwege haar prettige schrijfstijl en humor gecombineerd met de thematiek van haar werk. Eerder schreef ze over religie en homoseksualiteit. Die onderwerpen komen in haar nieuwste boek ook voor, maar het gaat vooral over liefde, kunstmatige intelligentie en eeuwig leven. Twee verhaallijnen wisselen elkaar af in Frankissstein. De eerste gaat over Mary Shelley die in 1816 haar beroemde verhaal schrijft over Victor Frankenstein. Hij naait dode lichaamsdelen aan elkaar en wekt die tot leven. Mary schrijft dit terwijl ze de zomer in Zwitserland doorbrengt met onder andere haar man, de dichter Shelley. Het regent de hele tijd en dat geeft een bijzondere sfeer.

De andere verhaallijn speelt in onze tijd en gaat over dokter Ry Shelley, die transgender is. Dit is voor het eerst dat ik via een roman in de huid van een transgender kruip en dat is een heel andere ervaring dan transmensen op televisie zien. Ry gaat naar een congres over robots en kunstmatige intelligentie en wordt daar verliefd op een van de sprekers, Victor Stein. Deze liefde geeft veel spanning, niet alleen omdat Ry trans is. Verderop in het boek wordt Ry verkracht op de mannen-wc in een kroeg en ik vind dit behoorlijk schokkend om te lezen, omdat het zo reëel wordt beschreven en ik me kan voorstellen dat dit echt zo gaat. Verder lezen

6 juli 2019

Priemwoestijnen: hoogtepunten uit de wiskunde van de 21e eeuw

Hoe maak je wiskunde begrijpelijk voor een groot publiek? Alex van den Brandhof houdt zich daarmee bezig als docent en als schrijver voor wiskundige tijdschriften, maar ook voor het NRC Handelsblad. Die stukken zijn te volgen voor iedereen die wiskunde op de middelbare school leuk vond en dat geldt ook voor het boek Priemwoestijnen. Hierin wordt voor elk van de jaren 2001 tot en met 2017 een stelling toegelicht die in dat jaar voor het eerst is bewezen.

De bewijzen zelf zijn vaak pagina’s lang en soms is er maar een handjevol wiskundigen over de hele wereld die het kunnen controleren. Maar de stellingen zelf zijn meestal eenvoudig. Waar het kan probeert Alex het idee achter het bewijs uit te leggen. Ik vind het mooi om weer eens wat wiskundig proza te lezen. Wiskundigen zijn continu op zoek naar taal om hun abstracte ideeën in uit te drukken. Verder lezen

28 januari 2016

Tellen en wegen – K. Schippers

In de bibliotheek sta ik bij de afdeling poëzie: een kast vol met dunne boekjes. Ik sta met een bundel van Vasalis in mijn handen als mijn oog valt op Tellen en wegen. Een aantal jaren geleden las ik de roman Waar was je nou van K. Schippers. Dat vond ik erg mooi vanwege de verstilde, surrealistische sfeer. Het verbaast me niet dat deze schrijver ook gedichten heeft gepubliceerd.

IMG_0648

Verder lezen

10 april 2015

Too much happiness – Alice Munro

Alice Munro ontving zowel de Man Booker international prize als de Nobelprijs voor de Literatuur voor haar oeuvre. In dit boek komt een vrouwelijke wiskundige voor (dus een vakgenoot van mij), daarom wilde ik het graag lezen. Too much happiness (in het Nederlands: Te veel geluk) bevat tien verhalen van twintig tot zestig bladzijden lang. Dat is even wennen, want verhalen van die lengte lees ik niet vaak. Alice Munro steekt zelf de draak met verhalenbundels als de hoofdpersoon van het tweede verhaal een boek koopt:

How Are We To Live is the book’s title. A collection of short stories, not a novel. This in itself is a disappointment. It seems to diminish the book’s authority, making the author seem like somebody who is just hanging on to the gates of Literature, rather than safely settled inside.

De verhalen in deze bundel ervaar ik echter meer als ultrakorte romans dan als korte verhalen. Verder lezen