Een tijdje geleden was ik in Japanmuseum Sieboldhuis aan het Rapenburg in Leiden. Daar keek ik mijn ogen uit naar allerlei voorwerpen uit Japan, waaronder prenten en opgezette dieren. Ooit woonde Franz von Siebold in dit pand en had hij er ook al een Japans museum. Over deze man gaat De zwevende wereld. Het is een dubbelbiografie, want het gaat ook over zijn Japanse dochter Oine.

Annejet van der Zijl is een goede verteller en toch kost het me in het begin wat moeite om dit te lezen. Misschien is dat altijd wel zo bij een biografie, want wat vertel je over de afkomst en jeugd van iemand die later opzienbarende dingen heeft gedaan? Soms is er al een verband te vinden tussen hoe iemand opgroeide en wat die later werd. Dat is hier niet het geval. Franz von Siebold was niet de briljantste geneeskundestudent; hij is zelfs nooit officieel afgestudeerd. Het was puur toeval dat deze Duitser door de Nederlandse regering als arts naar Japan werd gestuurd.

Twee eeuwen lang was het eilandenrijk Japan hermetisch afgesloten voor de buitenwereld, dat was tussen 1642 en 1853. De enige uitzondering vormden Chinese en Koreaanse schepen en een paar Nederlanders, die vanaf het eilandje Desjima bij Nagasaki wel handel mochten drijven. Franz von Siebold kwam op Desjima terecht, waar hij in contact kwam met Japanners die als bedienden werkten en ook met Japanse meisjes die er als prostituee kwamen. Zo ontmoette hij Sonogi toen ze 16 jaar oud was. Siebold was gek op het meisje. Ze raakte zwanger van hem en dochter Oine werd geboren.

Eens in de vier jaar moesten de Nederlanders een bezoek brengen aan de shogun, wat een lange reis betekende. Siebold zag zijn kans schoon om allerlei planten en voorwerpen te verzamelen in het onbekende land. Het meest gewild waren landkaarten. Het was streng verboden om die uit te voeren, maar Siebold was een eigenwijze en arrogante man. Hij deed het toch, net zo lang tot het ontdekt werd. De mannen waarmee hij had gehandeld werden gemarteld en sommigen overleden daardoor. Siebold werd levenslang verbannen uit Japan. Zijn dochtertje was toen nog een peuter.

Pas een jaar of dertig later ontmoetten vader en dochter elkaar weer. Ondertussen was Oine net als haar vader arts geworden, als eerste vrouw in Japan! Ik vind het geweldig om daarover te lezen, al is er helaas niet zo veel overgeleverd over hoe dat was.

Dit boek heb ik als e-boek gelezen op mijn zwart-witte e-reader. De foto’s en illustraties wilde ik ook in kleur bekijken, wat ik op de computer heb gedaan. Het is de moeite waard om een papieren exemplaar te kiezen, want wat een prachtige platen zijn erbij! De Japanse tekenkunst heeft later heel wat Westerse kunstenaars geïnspireerd, zoals in het laatste hoofdstuk wordt beschreven. En daarmee heeft Annejet van der Zijl niet alleen een dubbelbiografie geschreven, maar ook een heel stuk Japanse geschiedenis verteld. Als gevolg van dit boek en het bijbehorende onderzoek heeft het Sieboldhuis besloten om de vaste tentoonstelling aan te passen. Oine zal er een belangrijke rol in gaan spelen. Ik kijk ernaar uit om dat te gaan zien.